Tarsus İlçesi
Tarsus, tarihi M.Ö. 7000 yılına dayanan, Neolitik dönemden beri kesintisiz yerleşim yeri olmuş, dünyanın en eski şehirlerinden biridir. Antik Kilikia’nın stratejik bir merkezi olan Tarsus, aynı zamanda Hristiyanlığın önemli azizlerinden St. Paul’ün doğum yeridir. Bereketli Çukurova toprakları üzerinde, Berdan Nehri kıyısında kurulmuştur.
📝 Bu Sayfada Neler Var? (İçindekiler)
📜 Tarih Boyunca Tarsus
Antik ve Erken Dönem
Tarsus’un ismi ilk kez Hitit metinlerinde “Tarşa” olarak geçmektedir. Gözlükule Höyüğü’nde yapılan kazılar, tarihin İ.Ö. 7000 yılına kadar indiğini göstermektedir. İ.Ö. 3000–1200’de Kilikia şehirleri arasında önem kazanarak ticaret merkezi olmuştur. Bu dönemde Hitit İmparatorluğu ve Kilikia’da Kizzuwatna Krallıkları hüküm sürmüştür.
Pers İmparatorluğu’nun eyaleti olan Tarsus, İ.Ö. 333’te Büyük İskender tarafından alınarak Pers egemenliğine son verilmiştir. İskender’in ölümünden sonra generallerinden Seleukos Nikator’un eline geçmiştir.
Roma ve Bizans Dönemi
Romalı hatip Cicero İ.Ö. 51-50’de eyalet valisi olarak Tarsus’ta bulunmuştur. İ.Ö. 48’de gelen Iulius Caesar, halkın yoksulluğuna son vermiş ve halk tarafından kente Iuliopolis ismi verilerek onurlandırılmıştır. Sevgilisi Romalı General Antonius ile Tarsus’ta buluşan Mısır Kraliçesi Kleopatra, kentin gelişimine önemli hizmetler vermiştir. İmparator Iustinianus (527-565) döneminde, Berdan Çayı’nın (Kydnos) taşkınlarından korunmak için nehrin yatağı değiştirilmiş ve Tarsus Şelalesi bu sırada oluşmuştur. Bu dönemde Tarsus, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu topraklarında kalmıştır.
Türk-İslam ve Cumhuriyet Dönemi
Tarsus, 7. yy’dan itibaren Bizans, İran ve Araplar arasında sık sık el değiştirmiştir. Sırasıyla Emevi Halifesi Muaviye ve Abbasi Halifesi Harun Reşit tarafından ele geçirilmiştir. 1375’den sonra Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları Beyliği yönetimine geçmiş, 1517’de Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1832 yılında Mısır Hidivi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa Tarsus’a gelmiş ve bu dönemde kenti çevreleyen surlar yıktırılmış, yalnızca Kleopatra Kapısı ayakta kalmıştır. Tarsus, 27 Aralık 1921 tarihinde Fransız işgalinden kurtulmuştur.
Coğrafi Durum
İlçenin güney kısımları bereketli alüvyonlu Berdan Ovası’ndan oluşur. Kuzeyinde ise sarp Toros Dağları yer alır. Kıyı şeridinde Akdeniz İklimi, kuzeye çıkıldıkça karasal iklim karakteri gösterir. Tarsus Çayı Vadisi, kıyıya yakın kesimlerde birden genişleyerek Seyhan Irmağı’nın vadi tabanı ile birleşir.
🕊️ Dini ve Kutsal Mekanlar
Aziz Paulus ve St. Paul Kuyusu
Hıristiyanlığın en önemli azizlerinden Paulus (Saul) M.S. 3 yılında Tarsus’ta doğmuştur. İlçe merkezindeki St. Paul’un evi olarak kabul edilen avluda bulunan kuyu (38 m derinliğinde) kutsal sayılmaktadır. Kuyudan çıkan suyun hacılar tarafından içilmesi bir inanç geleneğidir.
Makam-ı Şerif Camii ve Danyal Peygamber Kabri
Cami, içinde Danyal Peygamber’in makamının bulunmasından dolayı bu adı almıştır. Danyal Peygamber’in cesedi, Yahudiler tarafından çalınmaması için, Hz. Ömer’in emri üzerine Berdan Nehri’nden gelen bir çayın suyunun kabrin üzerinden geçecek şekilde akıtılmasıyla emniyete alınmıştır.
Eshab-ı Kehf (Yedi Uyurlar)
Tarsus’un kuzeybatısında, Kuran-ı Kerim’de Kehf Suresi’nde sözü edilen mağara Müslüman ve Hıristiyanlarca kutsal sayılır. İnanca göre, tek Tanrı’ya inandıkları için eziyetten kaçan yedi genç ve köpekleri Kıtmir bu mağaraya sığınmış ve Allah tarafından kendilerine 300 yıl süre bir uyku verilmiştir. Yanında Osmanlı Padişahı Abdulaziz tarafından 1873’te mescit yaptırılmıştır.
Ulu Camii (Cami-i Nur)
1579 yılında Ramazanoğulları’ndan Piri Paşa’nın oğlu İbrahim Bey tarafından yaptırılmıştır. Caminin doğu bölümünde ayrı mekanda Hazreti Şit ve Lokman peygamberlerin makamları ve Abbasi Halifesi Me’mun’un kabri bulunmaktadır.
⚔️ Askeri Tarih ve Anıtlar
Nusrat Mayın Gemisi’nin Destanı
7 Mart’ı 8’e bağlayan gece yarısı, Yüzbaşı Hakkı Bey komutasındaki Nusrat Mayın Gemisi, Çanakkale Boğazı’nda düşman zırhlılarının manevra yaptığı Karanlık Liman’a, kıyıya paralel olarak son 26 mayını dökmüştür. Sağlığı bozuk olmasına rağmen görevi kabul eden Yüzbaşı Hakkı Bey, görev dönüşü yaşadığı heyecana dayanamayarak şehit düşmüştür.
Bu mayın hattı, 18 Mart günü müttefik donanmasının saldırısı sırasında Irrestible, Ocean ve Bouve gibi üç büyük geminin batmasına neden olmuş, Çanakkale Savaşları’nın seyrini değiştirmiştir. İngiliz General Oglander, bu yirmi mayının seferin talihi üzerindeki etkisinin “ölçülemez” olduğunu belirtmiştir.
Kurtuluş Savaşı ve Gülek Cephesi
- Gülek Karboğazı Kuvayi Milliye Anıtı: 25 Mayıs 1920’de, Pozantı’dan kaçmaya çalışan Fransız kuvvetleri, Kumcu Veli ve Gülekli Hatice’nin rehberlik etmesi sayesinde Karboğazı’nda pusuya düşürülmüş ve teslim olmaya zorlanmıştır. Bu savaş, Çukurova’nın kurtuluşunda dönüm noktasıdır ve dünya savaş tarihinde eşi nadir görülen bir destandır.
- İbrahim Paşa Tabyaları (Gülek): Yaklaşık 1830’lu yıllarda, Mısır Hidivi İbrahim Paşa tarafından doğudan gelecek saldırılara karşı koymak için Gülek Boğazı çevresindeki stratejik tepelere yaptırılmıştır. En önemlileri Kızıl Tabya ve Ak Tabya’dır.
🏛️ Antik ve Tarihi Miras
Tarsus Merkezi Ören Yerleri
Kleopatra Kapısı (Deniz Kapısı)
Bizans döneminde inşa edilen kent surlarından günümüze kalan tek parçadır. Mısır Kraliçesi Kleopatra’nın Romalı General Antonius ile Tarsus’ta buluşmak üzere geldiğinde bu kapıdan şehre girdiği söylenir.
Donuktaş ve Altından Geçme
Tekke Mahallesi’ndeki Donuktaş, 115 m uzunluğunda, dikdörtgen şekilli, muhtemelen Roma mabedi veya Jupiter Mabetidir. Altından Geçme ise, bir Roma Hamamı kalıntısının içinden yol geçirilmesi nedeniyle halk arasında bu adı almıştır.
Gözlükule ve Tarsus Müzesi
Gözlükule, İ.Ö. 7000 yılına kadar inen tarihiyle Anadolu kültürüne ışık tutan önemli bir höyüktür. Tarsus Müzesi’nde Paleotik dönemden Osmanlı’ya kadar 22.251 adet eser bulunmaktadır. [Image of the interior of Köşekbükü Cave]
Taşkuyu Mağarası
2006’da tesadüfen bulunan mağaranın bilinen toplam uzunluğu 470 metredir. İçinde sarkıt, dikit, sutun ve ülkemiz mağaralarında nadir rastlanan egzantirikler (aykırı oluşumlar) bulunmaktadır. Eshab-ı Kehf’in yaklaşık 1 km güneybatısında yer alır.
🕌 Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Yapıları
Camiler, Medreseler ve Bedestenler
Eski Cami (St. Paul Katedrali): Roma stilinde kalın ve yüksek duvarlara sahip yapı, 1102 yılında St. Paul Katedrali olarak yapılmış, 1415 yılında Ramazanoğlu Ahmet Bey tarafından onarılarak camiye çevrilmiştir.
Kırkkaşık Bedesteni: Ramazanoğullarından Piri Paşa’nın oğlu İbrahim Bey tarafından 1579’da yaptırılmıştır. Adını dış cephesindeki kaşık süslemelerinden almaktadır. İlk dönemlerde imarethane (aşevi) olarak kullanılmış, sonra kapalı çarşı (Beyaz Çarşı) işlevi görmüştür.
Kubad Paşa Medresesi: Ramazanoğullarından Kubad Paşa tarafından 1553 tarihinde inşa edilmiştir. 1970 yılından bu yana Tarsus Müze binası olarak kullanılmıştır.
Köprüler ve Hamamlar
Justiniaus Köprüsü (Baç Köprüsü): İ.S. VI. yüzyılda Bizans İmparatoru Justiniaus tarafından Berdan Çayı üzerinde yaptırılmıştır. Eskiden geçiş ücreti (Bac vergisi) alındığı için halk arasında Baç Köprüsü olarak bilinir.
Eski Hamam (Şahmeran Hamamı): Romalılardan kalma temel üzerine Ramazanoğulları tarafından yapılmıştır. Efsanevi Yılanlar Padişahı Şahmeran’ın burada kesildiğine ve kanının duvarlara sıçradığına inanıldığından Şahmeran Hamamı olarak da anılır.
🏘️ Tarsus Mahallesi Listesi
Tarsus ilçesine bağlı 179 mahallenin tam listesi aşağıdadır: